Các loại nấm có hại: Dấu hiệu nhận biết và cách phòng tránh ngộ độc

Nấm là thực phẩm giàu dinh dưỡng, thơm ngon và được sử dụng phổ biến trong nhiều món ăn. Tuy nhiên, không phải loại nấm nào cũng an toàn. Một số loại nấm có thể gây rối loạn tiêu hóa, tổn thương gan, suy thận, ảo giác, thậm chí nguy hiểm đến tính mạng nếu ăn nhầm.

Vì vậy, việc hiểu rõ các loại nấm có hại là điều rất quan trọng, đặc biệt với những người có thói quen hái nấm rừng, mua nấm không rõ nguồn gốc hoặc chế biến nấm sai cách.

Các loại nấm có hại là gì?

Các loại nấm có hại là những loại nấm chứa độc tố tự nhiên, nấm bị nhiễm khuẩn, nấm hư hỏng hoặc nấm ăn được nhưng được sử dụng sai cách. Khi ăn phải, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng từ nhẹ đến nặng như đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, chóng mặt, co giật, tổn thương gan hoặc suy thận.

Theo CDC, việc ăn nhầm nấm độc có thể gây bệnh nặng và tử vong. Một số trường hợp ngộ độc nấm không biểu hiện nghiêm trọng ngay lập tức mà có thể tiến triển sau nhiều giờ hoặc vài ngày. 

Vì sao một số loại nấm có thể gây hại?

Nấm có thể gây hại vì nhiều lý do khác nhau. Một số loại nấm chứa độc tố sẵn trong tự nhiên. Một số loại khác tuy ăn được nhưng nếu để lâu, bảo quản sai cách hoặc nhiễm vi sinh vật cũng có thể gây ngộ độc thực phẩm.

Ngoài ra, nhiều loại nấm độc có hình dáng rất giống nấm ăn được. Người không có chuyên môn rất khó phân biệt chỉ bằng màu sắc, mùi, hình dáng hoặc kinh nghiệm dân gian. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Trung Quốc cũng cảnh báo rằng việc nhận biết nấm độc bằng kinh nghiệm, mùi hoặc hình thái bên ngoài là rất khó với người không chuyên.

Các loại nấm có hại thường gặp cần tránh

1. Nấm độc tán trắng

Nấm độc tán trắng là một trong những nhóm nấm nguy hiểm. Loại nấm này thường có màu trắng, hình dáng khá “hiền”, dễ khiến nhiều người nhầm với nấm ăn được.

Điểm nguy hiểm của nấm độc tán trắng là độc tố có thể gây tổn thương gan, thận và nhiều cơ quan khác. Sau khi ăn, người bệnh có thể bị đau bụng, nôn ói, tiêu chảy. Một số trường hợp có giai đoạn tưởng như đã đỡ, nhưng sau đó tình trạng tổn thương gan, thận lại tiến triển nặng hơn.

2. Nấm mũ tử thần

Nấm mũ tử thần, thường được biết đến với tên khoa học Amanita phalloides, là một trong những loại nấm độc nguy hiểm nhất. Loại nấm này có thể bị nhầm với một số loại nấm ăn được do hình dáng bên ngoài không quá khác biệt.

Độc tố trong nấm mũ tử thần có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng. Các triệu chứng ban đầu thường là buồn nôn, đau bụng, nôn mửa và tiêu chảy. Sau đó, người bệnh có thể tạm thời thấy khỏe hơn, nhưng tổn thương gan vẫn tiếp tục diễn ra. FDA cũng cảnh báo “false morels” và một số nấm độc có thể gây ngộ độc nghiêm trọng, thậm chí tử vong, dù ăn với lượng tương đối nhỏ.

3. Nấm độc trắng hình nón

Nấm độc trắng hình nón thường có màu trắng, mũ nấm dạng nón hoặc chuông. Đây là loại nấm rất nguy hiểm vì dễ bị nhầm với nấm non ăn được.

Sau khi ăn phải, người bị ngộ độc có thể xuất hiện triệu chứng tiêu hóa như nôn, tiêu chảy, đau quặn bụng. Trường hợp nặng có thể ảnh hưởng đến gan, thận và hệ thần kinh.

4. Nấm ô tán trắng phiến xanh

Nấm ô tán trắng phiến xanh thường mọc ở bãi cỏ, vườn, khu đất ẩm. Loại nấm này có hình dáng khá bắt mắt, phần mũ nấm xòe rộng giống chiếc ô.

Nấm ô tán trắng phiến xanh thường gây rối loạn tiêu hóa mạnh. Người ăn phải có thể bị đau bụng, nôn ói, tiêu chảy nhiều, mất nước và mệt mỏi. Dù không phải lúc nào cũng gây tử vong, loại nấm này vẫn rất nguy hiểm nếu ăn nhiều hoặc không được xử lý kịp thời.

5. Nấm phiến đốm bướm

Một số loài nấm phiến có màu sắc sặc sỡ hoặc bề mặt đốm thường chứa độc tố ảnh hưởng đến thần kinh. Khi ăn phải, người bệnh có thể bị chóng mặt, buồn nôn, lú lẫn, ảo giác, rối loạn ý thức hoặc co giật.

Đây là nhóm nấm tuyệt đối không nên hái ăn, kể cả khi có người cho rằng “đã từng ăn mà không sao”.

6. Nấm false morel

False morel là nhóm nấm dễ bị nhầm với nấm morel ăn được. Đây là loại nấm nguy hiểm vì có thể chứa độc tố gyromitrin. Theo FDA, false morels là nấm độc, không nên ăn dù sống hay đã nấu chín. Độc tố gyromitrin có liên quan đến nhiều ca ngộ độc và có thể gây tử vong ngay cả với lượng tương đối nhỏ. 

7. Nấm ăn được nhưng đã hư hỏng

Không chỉ nấm độc tự nhiên mới gây hại. Các loại nấm ăn được như nấm rơm, nấm hương, nấm kim châm, nấm bào ngư hay nấm mỡ cũng có thể gây hại nếu bị hỏng.

Bạn không nên ăn nấm có các dấu hiệu sau:

• Nấm bị nhớt bất thường.
• Có mùi chua, hôi hoặc mùi lạ.
• Bị mốc.
• Đổi màu bất thường.
• Mũ nấm dập nát, chảy nước.
• Để quá lâu trong tủ lạnh.
• Bao bì phồng, rách hoặc không rõ hạn sử dụng.

8. Nấm không rõ nguồn gốc

Nấm bán trôi nổi, không nhãn mác, không ngày đóng gói hoặc không rõ nơi trồng cũng tiềm ẩn rủi ro. Dù nhìn bên ngoài vẫn tươi, nấm có thể bị nhiễm khuẩn, nhiễm hóa chất hoặc bị trộn lẫn với nấm lạ.

Vì vậy, người tiêu dùng nên mua nấm tại siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, chợ uy tín hoặc nơi có thông tin nguồn gốc rõ ràng.

Dấu hiệu nhận biết nấm có hại

Không có cách nhận biết nấm độc nào chính xác tuyệt đối bằng mắt thường. Tuy nhiên, bạn cần đặc biệt cảnh giác với những loại nấm có đặc điểm sau:

• Nấm mọc hoang trong rừng, bãi cỏ, ven đường, vườn nhà.
• Nấm có màu sắc quá sặc sỡ hoặc hình dáng lạ.
• Nấm có mùi hắc, mùi khó chịu.
• Nấm có vòng ở cuống hoặc bao gốc bất thường.
• Nấm bị côn trùng, sâu bọ ăn không có nghĩa là an toàn.
• Nấm giống nấm ăn được nhưng mọc ở môi trường lạ.
• Nấm được người bán quảng cáo là “nấm rừng tự nhiên” nhưng không có kiểm chứng.

Quan trọng nhất: không nên dựa vào kinh nghiệm truyền miệng để phân biệt nấm độc. Các mẹo như dùng thìa bạc, xem nấm có đổi màu khi nấu, quan sát côn trùng ăn nấm hay ngửi mùi nấm đều không đủ an toàn.

Triệu chứng ngộ độc nấm thường gặp

Triệu chứng ngộ độc nấm có thể xuất hiện sau vài phút, vài giờ hoặc thậm chí sau 1–2 ngày tùy loại độc tố. Theo tài liệu y khoa, biểu hiện ngộ độc nấm rất đa dạng, từ rối loạn tiêu hóa đến tổn thương gan, thận, thần kinh và tim mạch. 

Các triệu chứng thường gặp gồm:

• Đau bụng.
• Buồn nôn.
• Nôn ói.
• Tiêu chảy.
• Chóng mặt.
• Đau đầu.
• Vã mồ hôi.
• Khó thở.
• Lú lẫn.
• Co giật.
• Vàng da, vàng mắt.
• Tiểu ít.
• Mệt lả, tụt huyết áp.

Một số loại nấm độc nguy hiểm có thể gây triệu chứng tiêu hóa ban đầu, sau đó người bệnh tạm thời thấy đỡ. Đây là giai đoạn rất dễ chủ quan, trong khi độc tố vẫn tiếp tục gây tổn thương gan hoặc thận.

Ăn phải nấm độc phải làm gì?

Khi nghi ngờ ăn phải nấm độc, cần xử lý càng sớm càng tốt:

1. Ngừng ăn ngay lập tức.
2. Đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.
3. Giữ lại mẫu nấm còn thừa, món ăn hoặc ảnh chụp nấm để hỗ trợ bác sĩ xác định loại nấm.
4. Không tự ý gây nôn nếu không có hướng dẫn của nhân viên y tế.
5. Không dùng mẹo dân gian như uống rượu, uống nước gừng, uống sữa hoặc thuốc không rõ loại để “giải độc”.
6. Nếu người bệnh co giật, khó thở, lơ mơ hoặc không tỉnh táo, cần gọi cấp cứu ngay.

Việc điều trị ngộ độc nấm phụ thuộc vào loại độc tố, thời gian ăn phải, lượng nấm đã ăn và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Do đó, không nên tự xử lý tại nhà.

Cách phòng tránh các loại nấm có hại

Không ăn nấm mọc hoang

Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Dù nấm trông giống loại ăn được, bạn vẫn không nên hái ăn nếu không có chuyên môn. Nấm độc và nấm ăn được có thể rất giống nhau.

Chỉ mua nấm từ nguồn uy tín

Hãy ưu tiên nấm có bao bì, nhãn mác, nơi sản xuất, hạn sử dụng và điều kiện bảo quản rõ ràng. Tránh mua nấm rừng không rõ nguồn gốc.

Bảo quản nấm đúng cách

Nấm tươi nên được bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh và dùng trong thời gian ngắn. Không nên để nấm quá lâu vì nấm dễ bị hư, nhớt và nhiễm khuẩn.

Nấu chín kỹ trước khi ăn

Hầu hết các loại nấm ăn nên được nấu chín trước khi sử dụng. Việc nấu chín giúp giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và giúp nấm dễ tiêu hóa hơn.

Không ăn nấm có dấu hiệu lạ

Nếu nấm có mùi bất thường, màu sắc lạ, nhớt, mốc hoặc chảy nước, tốt nhất nên bỏ đi. Không nên tiếc thực phẩm mà đánh đổi sức khỏe.

Không cho trẻ nhỏ tự hái hoặc ăn nấm lạ

Trẻ em dễ tò mò với nấm mọc trong vườn, bãi cỏ hoặc khu vui chơi. Phụ huynh cần nhắc trẻ không hái, ngửi hoặc ăn bất kỳ loại nấm lạ nào.

Những sai lầm thường gặp khi nhận biết nấm độc

Sai lầm 1: Nấm có màu trắng là nấm lành

Nhiều người nghĩ nấm độc thường có màu sặc sỡ, còn nấm trắng là an toàn. Thực tế, một số loại nấm độc nguy hiểm lại có màu trắng hoặc màu nhạt, rất dễ gây nhầm lẫn.

Sai lầm 2: Côn trùng ăn được thì người cũng ăn được

Côn trùng hoặc động vật có thể chịu được một số độc tố mà con người không chịu được. Vì vậy, việc thấy sâu bọ ăn nấm không chứng minh nấm đó an toàn.

Sai lầm 3: Nấu chín sẽ hết độc

Một số độc tố nấm không bị phá hủy hoàn toàn khi nấu chín, phơi khô hoặc đông lạnh. Vì vậy, nấm độc vẫn nguy hiểm dù đã qua chế biến.

Sai lầm 4: Ăn ít thì không sao

Với một số loại nấm độc mạnh, chỉ một lượng nhỏ cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Không nên thử ăn để kiểm tra.

Sai lầm 5: Người quen từng ăn nên chắc chắn an toàn

Cùng một loại nấm nhìn giống nhau nhưng có thể là loài khác nhau. Ngoài ra, cơ địa, lượng ăn và tình trạng nấm cũng ảnh hưởng đến mức độ ngộ độc.

Câu hỏi thường gặp về các loại nấm có hại

Nấm độc có mùi hôi không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Một số loại nấm độc vẫn có mùi bình thường, thậm chí mùi dễ chịu. Vì vậy, không thể dựa vào mùi để kết luận nấm có độc hay không.

Nấm độc có màu sắc sặc sỡ không?

Một số loại có màu sặc sỡ, nhưng nhiều loại nấm độc nguy hiểm lại có màu trắng, nâu nhạt hoặc giống nấm ăn được. Do đó, màu sắc không phải tiêu chí an toàn.

Nấm mọc trong vườn nhà có ăn được không?

Không nên ăn nấm mọc tự nhiên trong vườn nếu bạn không xác định chắc chắn loài nấm. Môi trường quen thuộc không đồng nghĩa với việc nấm an toàn.

Nấm ăn được để lâu có gây hại không?

Có. Nấm ăn được nhưng để lâu, bị nhớt, mốc, đổi màu hoặc có mùi lạ vẫn có thể gây rối loạn tiêu hóa hoặc ngộ độc thực phẩm.

Có nên ăn nấm rừng không?

Không nên ăn nấm rừng nếu không được chuyên gia xác định rõ là nấm ăn được. Việc nhầm lẫn giữa nấm độc và nấm lành có thể gây hậu quả nghiêm trọng.

Kết luận

Các loại nấm có hại không chỉ bao gồm nấm độc tự nhiên mà còn có nấm hư hỏng, nấm nhiễm khuẩn và nấm không rõ nguồn gốc. Trong đó, nguy hiểm nhất là các loại nấm mọc hoang, nấm rừng hoặc nấm có hình dáng giống nấm ăn được nhưng chứa độc tố mạnh.

Để bảo vệ sức khỏe, bạn nên chỉ ăn nấm có nguồn gốc rõ ràng, nấu chín kỹ, không ăn nấm lạ và không tự hái nấm ngoài tự nhiên. Khi có dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc nấm, cần đến cơ sở y tế ngay, không tự điều trị tại nhà.

Liên hệ với Làng Nấm Krông Ana

📞 Hotline: 0911156575

📍 Thôn 1, xã Quảng Điền, huyện Krông Ana, Đắk Lắk

📘 Facebook | 🎵 TikTok | 🗺️ Google Maps

🍄 Học nghề thực tế – Đồng hành cùng người khởi nghiệp từ nấm rơm.